Gaurko hizkera erabiliz, euskaldunak oso geureak garela esango genuke eta halaxe gara, oso geureak, geure hizkuntza dugu, geure ohitura zaharrak, legeak (era batera edo beste 4 lurraldek euren foruak mantentzen dituztela esan daiteke), geure ikur eta sinbolo, etab. Berezitasun hauen artean ez dugu umorea aipatzen.

So! Jeltzaleak ez daitezela atera oraindik batzokitik gertaera bereizitzailearen zerrendan beste zerbait idatz daitekeen ziurtatzera (begi berde eta sudur okerraren ondoren), ez, ez naiz “umore nazioanal” batez mintzo edo eusko-umore dei daitekeen antzekoez. Umore xelebre eta osasuntsu batez hitz egin nahi dut, geure herriak bizi izan dituen egoera zailenetan erabili izan duen umorea. Geure buruaz barre egiteko beharrak astinduriko umoreaz alegia.

Denbora nahikotxo behar izan dut hontaz ohartzeko. Esan bezala, ez da hain ezberdina, baina kaleko hizkuntzan esango genukeen legez, bai berexia. Ez da zertan euskaraz adierazi behar (beraz patentearentzako izena asmatzen saiatzen ari zaretenok ahaztu “euskal-umore” eta tankerakoak), askotan gazteleraz adierazten baita. Hor dugu “Vaya semanita” ezaguna, neure aburuz Oscar Terol eta cia joan zirenean asko galdu zuena, baina ez Terol-engatik, Txikiteroen kuadrilagatik baizik. Kuadrila batek utzitako hutsunea beste kuadrila batek bete du zorionez, kasu honetan Euskolegas.

Baina zer dute komunen* Euskolegas, Vaya semanita eta Wazemank (EITB-1eko programa onena ezbairik gabe)? euskaldonoi buruzko topiko, arketipo eta estereotipoez baliatzeko gidoilariek duten gaitasuna, politikako gaiak ikutzeko beldurrik izan barik. Eta gizartean guztiz beharrezko dugu umore hori. Inolako sentsibilitate edo haserrerik piztu gabe lortu dute gainera, zail xamarra baita ere bizi garen lekuan.

Ez da umore hau ikertu eta euskaldunen azken asmakizuna bezalaxe salduko nahiko digunik faltako, ezta herriaren subskonzientearen adierazpen goren bezala ulertuko duen psikoanalista eusko-argentinarrik. Baina onartu beharra dago, umorez ez bagiltzala gaizki.

Adibide moduan:

• Euskaldunon jatorriari buruzko ipuin interesgarri bat
• Volgako Batelariek literatur kritikari buruz argitaraturiko azken sarrera

*eta ez aman-komunean, utzi ama komunean pakean